 |
| Handbók - R |
|
R
RAFDRÁTTUR M-PRÓTEINA
RAFDRÁTTUR S-PRÓTEINA
RAFDRÁTTUR Þ-PRÓTEINA
REDÚSERANDI EFNI í saur
REDÚSERANDI EFNI í þvagi
RENÍN
M-PRÓTEIN: ísóelektrísk fókusering
1. Aukning á mótefnum getur verið þrenns konar. Oftast er um að ræða pólýklónal aukningu á mótefnum, þá örvast margar mótefna myndandi frumur. Böndin verða þá svo mörg og tiltölulega lítið af hverju einstöku að þau falla saman og sjást sem einn breiður toppur í rafdrætti. Mónóklónal aukning mótefna verður þegar ein fruma er örvuð til að skipta sér og framleiðir mótefni. Þá verða öll mólekúlin eins og mynda eitt band í rafdrætti. Talað er um ólígóklónal aukningu þegar fáar frumur (oftast 2-4) byrja að skipta sér og framleiða mótefni í miklum mæli og þá fást fá bönd af mótefnum í rafdrætti. Ísoelektrísk fókusering er gerð til að leita að ólígóklónal böndum mótefna í mænuvökva sem ekki sjást í sermi. Þessi bönd eru merki um intrathecal myndun mótefna og sjást m.a. við multiple sclerosis (MS).
3. Viðmiðunarmörk: Engin bönd. Mænuvökvi og sermi eru alltaf borin saman til að athuga hvort óligóklónal bönd í mænuvökva eru komin úr sermi.
5. Sýni: 0,4 ml mænuvökvi og 0,4 ml sermi.
6. Aðferð: Gerð er svokölluð ísóelektrísk fókusering á mænuvökva og sermi. Auk þess er magn IgG mælt í mænuvökvanum. Nauðsynlegt er að rafdraga saman mænuvökva og sermi frá sjúklingnum.
9. Verð: 35 einingar.
Síðast endurskoðað: mars 2004.
S-PRÓTEIN: rafdráttur serum próteina
1. Prótein í lausn bera rafhleðslu og hreyfast því í rafsviði. Við rafdrátt (elektróforesis) dragast próteinin sundur í 5 flokka, m.a. eftir hleðslu þeirra og stærð.
2. Breytileiki: Börn hafa lítinn g-flokk og konur oft tiltölulega stóra a-1 og a-2 flokka. Á meðgöngutíma lækkar albúmín en a-1-glóbúlín hækkar.
3. Viðmiðunarmörk:
Albúmín |
51 - 69 g/L |
|
a-1-glóbúlín |
1,5 - 4,3 g/L |
Sýnir einkum breytingu á a-1-antitrypsini. |
a-2-glóbúlín |
5,5 -12,8 g/L |
Sýnir einkum breytingar á haptoglóbíni og a-2-makróglóbúlíni. |
b-glóbúlín |
8,7 - 15,6 g/L |
Sýnir einkum breytingar á transferríni, complement C, b- lipópróteini og einnig IgA |
g-glóbúlín |
7,2 - 18,5 g/L |
Sýnir einkum breytingu á IgG en einnig á IgA og IgM. |
Verulegar breytingar geta orðið á þéttni einstakra próteina án þess að það komi fram við rafdrátt. Rafdráttur próteina greinir einkum afbrigðilega myndun g-glóbúlína (IgA, IgG og IgM) þ.e. parapróteina og hypo- eða g-glóbúlínemiu.
5. Sýni: 0,5 ml sermi án hemolysis, ath: ekki plasma. Geymist 3 daga í kæli.
6. Aðferð: Prótein eru rafdregin á agarósa plötu í 28 mín. Platan er lituð með Paragon blue stain. Platan er skönnuð og flatarmál undir toppum skannkúrfunnar mælt en það svarar til magns viðkomandi prótein flokks. Gefið upp sem g/L, reiknað út frá heildarmagni serum próteina.
7. Markvísi: CV er mismunandi eftir próteinböndum, minnstur fyrir albúmín og mestur fyrir a-1.
8. Einingar: g/L af heildarmagni próteina.
9. Verð: 11,7 einingar.
Síðast endurskoðað: maí 2004.
Þ-PRÓTEIN: rafdráttur þvag próteina
1.2. Rafdraga má þvag á sama hátt og sermi. Rafdráttarmyndin í þvagi getur gefið upplýsingar um hvort prótein tapast í svipuðum hlutföllum og þau finnast í plasma en það bendir til glómerular skemmdar. Sé einkum um tap minni próteina að ræða bendir það til skemmda í túbúli.
5. Sýni: 10 ml morgunþvag. Geymist 3 daga í kæli. Ef Bence-Jones prótein eru í þvagi þarf sólarhringssöfnun og mæla verður próteinútskilnað. Bence-Jones prótein eru þá metin sem hluti af heildarpróteinútskilnaði.
6. Aðferð: Prótein eru rafdregin á agarósa plötu, sem síðan er lituð með Paragon blue stain til að framkalla próteinböndin. Gerð er mótefnafesting til frekari greiningar á immúnóglóbúlín keðjum gefi bönd í rafdrættinum tilefni til þess.
9. Verð: 15,7 einingar.
Síðast endurskoðað: mars 2004.
F-REDÚSERANDI EFNI
Sykrungar eru flestir redúserandi efni og geta fundist í saur í auknu magni í malabsorption og vegna óþols; laktósi vegna laktósaóþols og súkrósi vegna súkrósaóþols.
Viðmiðunarmörk: Neikvætt til (+)
Sýni: 2-3 g saur, þarf að berast rannsóknastofunni strax. Geymist 1 viku í frysti.
Aðferð: Clinitest sem mælir redúserandi efni. Mælingin er semikvantitatíf og skynjar glúkósastyrk 0,25 g/dL sem gefur (+) og 4+ jafngilda > 2 g/dL. Súkrósi mælist ekki með þessu prófi en við súkrósaóþol verður prófið jákvætt þar sem súkrósi í þörmum hydrolyserast í glúkósa og frúktósa.
Einingar: Stigagjöf neikvætt til 4+.
Síðast endurskoðað: mars 2006.
Þ-REDÚSERANDI EFNI
Redúserandi efni geta útskilist með þvagi af ýmsum ástæðum. Þar á meðal eru sykrungar, t.d. glúkósi í sykursýki og galaktósi í galaktósemíu, amínósýrur t.d. homogentisic sýra í alkaptonúríu, mörg lyf o.fl.
Viðmiðunarmörk: Neikvætt.
Sýni: 1 ml af fersku þvagi. Geymist 1 viku í frysti.
Aðferð: Clinitest. Mælingin er semikvantitatíf og skynjar glúkósastyrk yfir 12 mmól/L og 4+ jafngildir > 111 mmól/L.
Einingar: Stigagjöf frá neikvætt til 4+.
Síðast endurskoðað: mars 2006.
P-RENÍN
Almenn atriði: Renín er próteinkljúfandi ensím sem er framleitt í svokölluðum nándargaukulsfrumum (juxtaglomerular cells) í nýrum og losað út í blóðrásina við ákveðin áreiti, þ.e. minnkaðan blóðþrýsting í nýrnaæðum, lágan natríumstyrk í blóði og við beta-adrenergra örvun. Í blóðrásinni klýfur renín angíótensínógen í angíótensín I sem síðan er klofið áfram niður í angíótensín II af angíótensín umbrjótandi ensími (ACE). Angíótensín II veldur æðasamdrætti og örvar framleiðslu aldósteróns. Heildaráhrifin af virkjun renín-angíotensín kerfisins eru til hækkunar á blóðþrýstingi og til leiðréttingar á styrk natríums og kalíum í blóði.
Helstu ábendingar: Grunur um afleiddan háþrýsting (secunder hypertension), t.d. vegna frumkomins aldósterónheilkennis (primer hyperaldosteronism) eða vegna nýrnaæðasjúkdóma.
Viðmiðunarmörk: Gilda fyrir fullorðna.
| Viðmiðunarmörk (mIU/L) |
| Liggjandi | 5-30 |
| Standandi | 5-60 |
Renín gildi eru hærri hjá börnum en fullorðnum, sérstaklega hjá nýburum en fara svo lækkandi fram á táningaldur.
Túlkun niðurstaðna: Renínstyrkur er háður líkamsstöðu (liggjandi/standandi) og saltinntöku auk þess sem væg dægursveifla er til staðar (hæst gildi mælast snemma morguns). Lág renín gildi finnast m.a. við frumkomið aldósterónheilkenni og við ákveðnar gerðir af meðfæddum nýrnahettuauka (congenital adrenal hyperplasiu (CAH)). Mikil saltneysla og lakkrísát velda renín lækkun. Meðferð með betablokkerum og NSAID gigtarlyfjum eru dæmi um lyf sem geta lækkað renín styrk. Hár renín styrkur finnst m.a. við nýrnaæðasjúkdóma, renín framleiðandi æxli og Addison sjúkdóm. Ákveðin lyf valda hækkun á renín styrk í plasma, t.d. ACE hemlar, angiotensín II blokkar, þvagræsilyf og kalsíumgangalokar. Saltsnautt fæði hækkar renínstyrk svo og hár styrkur katekólamína í blóði. Renín hækkar á meðgöngu. Umbreytistuðull til að breyta mIU/L í ng/L er 0,555. Umbreytistuðull til að breyta ng/L í mIU/L er 1,8.
Undirbúningur sjúklings: Blóði skal safnað milli klukkan 07-09 að morgni. Almennt skal miða við að sjúklingur hafi setið í a.m.k. 15 mínútur fyrir sýnatöku. Við nákvæmari rannsókn vegna gruns um frumkomið aldósterónheilkenni er mælt með samráði við innkirtlasérfræðing varðandi frekari undirbúning sjúklings fyrir sýnatöku (t.d. tímabundið hlé á inntöku ákveðinna lyfja, stjórnun á saltinntöku og það hvort sýni skuli tekið eftir næturlegu og/eða eftir 2-4 tíma upprétta stöðu/gang).
Sýni: Plasma, 1 ml. Blóðsýni skal taka í EDTA blóðtökuglas, glasið má ekki kæla fyrir blóðtöku og sýnið má aldrei geyma í kæliskáp, þ.e. við 2-8 ºC (getur virkjað niðurbrot proreníns yfir í renín og þannig valdið falskri renín hækkun). Skilja skal sýnið strax niður og frysta plasmað. Plasma geymist í 3 klst við stofuhita og í 4 vikur við -20°C.
Mæliaðferð: Mæliaðferðin, sem mælir styrk virks reníns í blóði (active renin), byggir á immúnóradíómetrískri samlokuaðferð (IRMA) frá Cisbio bioassays.
Síðast endurskoðað: Mars 2010.
| |
|
|